Τα φτερά του παγωνιού εκπέμπουν ακτίνες λέιζερ – Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί στην ιατρική

Επιστήμονες ανακάλυψαν ότι τα πολύχρωμα «μάτια» των φτερών μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικές πηγές λέιζερ υπό συγκεκριμένες συνθήκες ανοίγοντας τον δρόμο για καινοτομίες στην ιατρική.

Τα φτερά του παγωνιού κρύβουν μια απρόσμενη ιδιότητα

Η ιδέα ότι τα φτερά ενός παγωνιού μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγή λέιζερ μοιάζει σχεδόν επιστημονική φαντασία, όμως νέα έρευνα αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή πραγματικότητα.

Οι περίπλοκες νανοδομές που χαρίζουν στα φτερά τα χαρακτηριστικά ιριδίζοντα χρώματά τους δεν περιορίζονται μόνο στην αισθητική τους αξία. Όταν υποστούν συγκεκριμένη επεξεργασία με βαφές, είναι ικανές να παράγουν εκπομπές λέιζερ σε διαφορετικά μήκη κύματος, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα κατηγορία «βιολέιζερ» που προέρχονται απευθείας από φυσικά υλικά.

Η επιστημονική σημασία αυτής της ανακάλυψης συνδέεται με τον ευρύτερο τομέα των φωτονικών κρυστάλλων, οι οποίοι αποτελούν αντικείμενο εντατικής μελέτης για εφαρμογές σε οπτικές τεχνολογίες και στη βιοϊατρική.

Σύμφωνα με παλιότερη δημοσίευση στο περιοδικό Nature Reviews Materials, οι φυσικές φωτονικές δομές εμπνέουν ήδη την ανάπτυξη προηγμένων υλικών με ελεγχόμενες οπτικές ιδιότητες, όπως αισθητήρες υψηλής ακρίβειας και βιοσυμβατά συστήματα απεικόνισης.

Όσον αφορά τη νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Scientific Reports, πρόκειται για το πρώτο παράδειγμα βιολογικής κοιλότητας λέιζερ στο ζωικό βασίλειο.

Όπως έχει αποδειχθεί και σε άλλα φυσικά φαινόμενα, τα έντονα χρώματα δεν προέρχονται από χρωστικές ουσίες, αλλά από τη δομή των υλικών. Το ίδιο ισχύει για τα φτερά του παγωνιού και τα φτερά των πεταλούδων.

Στις πεταλούδες, τα λέπια από χιτίνη είναι τοποθετημένα με τρόπο που θυμίζει κεραμίδια στέγης. Αυτή η διάταξη λειτουργεί σαν φράγμα περίθλασης, δημιουργώντας ένα πλήρες φάσμα χρωμάτων, παρόμοιο με αυτό ενός πρίσματος

Οι νανοδομές που δημιουργούν το φαινόμενο

Στα φτερά του παγωνιού, τα χρώματα παράγονται από τα βαρβίδια, μικροσκοπικές δομές που αποτελούνται από ράβδους μελανίνης καλυμμένες με κερατίνη.

Η περιοδική διάταξη αυτών των δομών δημιουργεί το ιριδίζον αποτέλεσμα, ενώ η απόσταση μεταξύ τους καθορίζει το χρώμα που βλέπουμε. Με άλλα λόγια, διαφορετικές αποστάσεις αντιστοιχούν σε διαφορετικά μήκη κύματος φωτός.

Φωτονικοί κρύσταλλοι στη φύση

Τα φτερά του παγωνιού και τα λέπια των πεταλούδων αποτελούν παραδείγματα φωτονικών κρυστάλλων. Πρόκειται για υλικά που μπορούν να ελέγχουν τη διέλευση του φωτός, επιτρέποντας ορισμένα μήκη κύματος και μπλοκάροντας άλλα.

Αυτά τα υλικά είναι «ρυθμιζόμενα», καθώς μικρές αλλαγές στη δομή τους μπορούν να μεταβάλουν το παραγόμενο χρώμα. Σε ορισμένα έντομα, όπως συγκεκριμένα σκαθάρια, αυτή η ρύθμιση γίνεται με εντυπωσιακή ακρίβεια.

Παράλληλα, τα δομικά αυτά χαρακτηριστικά δεν έχουν μόνο αισθητική αξία, αλλά προσφέρουν και προστασία από περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Από τη φύση στην τεχνολογία

Η βαθύτερη κατανόηση αυτών των φυσικών δομών μπορεί να οδηγήσει σε νέες τεχνολογικές εφαρμογές. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τέτοιοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε καινοτόμα υλικά και επιφάνειες.

Ενδεικτικά, οι πιθανές εφαρμογές περιλαμβάνουν:

• Ιριδίζοντα παράθυρα με ελεγχόμενη διάχυση φωτός
• Αυτοκαθαριζόμενες επιφάνειες για οχήματα και κτίρια
• Αδιάβροχα υφάσματα με προηγμένες ιδιότητες
• Χαρτονομίσματα με πολύπλοκα ιριδίζοντα μοτίβα κατά της παραχάραξης

Το πείραμα που αποκάλυψε το λέιζερ

Οι ερευνητές προμηθεύτηκαν φτερά παγωνιού και φρόντισαν να είναι καθαρά από οποιαδήποτε ακαθαρσία ή προηγούμενη επεξεργασία.

Αφαίρεσαν περιττά τμήματα και τοποθέτησαν τα δείγματα σε απορροφητικό υπόστρωμα. Στη συνέχεια, τα εμποτίσαν με κοινές βαφές, εφαρμόζοντας το διάλυμα επανειλημμένα και αφήνοντάς τα να στεγνώνουν πλήρως μεταξύ των εφαρμογών.

Έπειτα, διέγειραν τα φτερά με παλμούς φωτός ώστε να καταγράψουν τυχόν εκπομπές.

Τα πιο σημαντικά ευρήματα της μελέτης:

• Παρατηρήθηκε εκπομπή λέιζερ σε δύο διαφορετικά μήκη κύματος
• Το φαινόμενο εμφανίστηκε σε όλες τις χρωματικές περιοχές των «ματιών»
• Οι πράσινες περιοχές παρήγαγαν την ισχυρότερη εκπομπή
• Απαραίτητες ήταν οι πολλαπλές βαφές και κύκλοι ξήρανσης
• Δεν υπήρξε εκπομπή σε φτερά που βάφτηκαν μόνο μία φορά

Τι δεν έχει ακόμα εξηγηθεί

Παρά τα σημαντικά ευρήματα, οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη εντοπίσει με ακρίβεια τη μικροδομή που ευθύνεται για την εκπομπή λέιζερ.

Δεν φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με τις ράβδους μελανίνης. Πιθανότατα, μικροσκοπικοί κόκκοι πρωτεΐνης ή άλλες δομές στο εσωτερικό των φτερών λειτουργούν ως κοιλότητα λέιζερ.

Οι προοπτικές για το μέλλον

Η συγκεκριμένη ανακάλυψη ανοίγει νέους δρόμους για την ανάπτυξη βιοσυμβατών λέιζερ. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στο μέλλον θα μπορούσαν να ενσωματωθούν με ασφάλεια στο ανθρώπινο σώμα.

Οι εφαρμογές αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν διαγνωστικές τεχνικές, ιατρική απεικόνιση αλλά και θεραπευτικές παρεμβάσεις, αξιοποιώντας μηχανισμούς που ήδη υπάρχουν στη φύση.

Πηγή: oloygeia.gr