Πέτρες στα νεφρά: Γιατί προκαλούνται και επανεμφανίζονται, σύμφωνα με νέα έρευνα που αλλάζει τα όσα ξέρουμε
Οι ειδικοί πίστευαν για πολύ καιρό ότι η νεφρολιθίαση, δηλαδή οι πέτρες στα νεφρά, προκαλούταν λόγω ανόργανων συστατικών και χημικών ουσιών που βρίσκονταν στα ούρα. Νέα έρευνα φαίνεται να εντοπίζει τι μπορεί να τις προκαλεί και γιατί επανεμφανίζονται, αμφισβητώντας τα έως τώρα επιστημονικά δεδομένα.
Βακτήρια εντοπίστηκαν μέσα σε «μη λοιμώδεις» πέτρες στα νεφρά
Για πρώτη φορά, επιστήμονες βρήκαν ενδείξεις ότι βακτήρια μπορεί να κρύβονται μέσα σε πέτρες στα νεφρά που θεωρούνταν για καιρό «μη λοιμώδεις». Αυτές οι σκληρές κρυσταλλικές συσσωματώσεις σχηματίζονται από χημικές ουσίες στα ούρα και συνήθως συνδέονται με χαμηλή πρόσληψη υγρών ή υψηλά επίπεδα ανόργανων στοιχείων. Αν και οι περισσότερες πέτρες στα νεφρά χαρακτηρίζονται ως μη λοιμώδεις αφού αποβληθούν, νέα έρευνα με επικεφαλής το University of California Los Angeles (UCLA) δείχνει ότι αυτή η άποψη μπορεί να είναι ελλιπής.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι πέτρες οξαλικού ασβεστίου, ο πιο συχνός τύπος, περιέχουν στρώματα βακτηρίων μέσα στην εσωτερική τους δομή. «Αυτή η ανακάλυψη αμφισβητεί τη μακροχρόνια παραδοχή ότι αυτές οι πέτρες αναπτύσσονται αποκλειστικά μέσω χημικών και φυσικών διεργασιών και δείχνει αντίθετα ότι βακτήρια μπορούν να βρίσκονται μέσα στις πέτρες και ενδέχεται να συμβάλλουν ενεργά στον σχηματισμό τους», εξηγεί η ουρολόγος Kymora Scotland από το UCLA σύμφωνα με το Science Alert.
Αίτια και παράγοντες κινδύνου των μη λοιμωδών πετρών στα νεφρά
Οι μη λοιμώδεις πέτρες στα νεφρά αναπτύσσονται όταν τα ανόργανα συστατικά στα ούρα γίνονται υπερβολικά συμπυκνωμένα και σχηματίζουν κρυστάλλους, συχνότερα οξαλικού ασβεστίου ή ουρικού οξέος. Αυτό συνήθως συμβαίνει λόγω χαμηλού όγκου ούρων, διατροφής και μεταβολικών παραγόντων, και όχι λόγω λοίμωξης.
Σύμφωνα με άρθρο του 2025 με τίτλο What Causes Calcium Oxalate Kidney Stones to Form? An Update on Recent Advances, οι πέτρες οξαλικού ασβεστίου αναπτύσσονται μέσω μιας σύνθετης διαδικασίας βιομεταλλοποίησης που καθοδηγείται από τον υπερκορεσμό των ούρων και την ανάπτυξη κρυστάλλων μέσα στα νεφρά. Η ανασκόπηση αναφέρεται στον ρόλο των πλακών Randall, της φλεγμονής, των διατροφικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, της γενετικής προδιάθεσης και πιθανών επιδράσεων του μικροβιώματος στην προώθηση του σχηματισμού λίθων.
Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η αφυδάτωση, ορισμένα διατροφικά πρότυπα και υποκείμενες μεταβολικές παθήσεις αλλάζουν τη χημεία των ούρων με τρόπους που καθιστούν πιο πιθανό τον σχηματισμό λίθων. Μεγάλες κλινικές και επιδημιολογικές μελέτες συνδέουν σταθερά τον τρόπο ζωής, τη διατροφή και τη μεταβολική υγεία με τον κίνδυνο εμφάνισης πετρών στα νεφρά, υπογραμμίζοντας ότι πολλοί από τους παράγοντες μπορούν να τροποποιηθούν με κατάλληλες στρατηγικές πρόληψης.
Κύρια αίτια και παράγοντες κινδύνου
- Η χαμηλή πρόσληψη υγρών συμπυκνώνει τα ούρα και ευνοεί τον σχηματισμό κρυστάλλων.
- Η υψηλή κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης, νατρίου και ζάχαρης αυξάνει το ασβέστιο και το ουρικό οξύ στα ούρα.
- Η υψηλή πρόσληψη οξαλικών μέσω της διατροφής, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου, αυξάνει τον κίνδυνο λίθων.
- Η παχυσαρκία, ο διαβήτης και το μεταβολικό σύνδρομο μεταβάλλουν την οξύτητα των ούρων και τον μεταβολισμό.
- Τα όξινα ούρα και τα χαμηλά επίπεδα κιτρικών στα ούρα ευνοούν τον σχηματισμό λίθων ουρικού οξέος και ασβεστίου.
- Γαστρεντερικές διαταραχές ή βαριατρική χειρουργική επέμβαση μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο λόγω μεταβολών στην απορρόφηση.
Νέα δεδομένα για το πώς σχηματίζονται και γιατί επανεμφανίζονται οι πέτρες στα νεφρά
«Αποκαλύπτοντας αυτόν τον νέο μηχανισμό, η μελέτη ανοίγει τον δρόμο για νέες θεραπευτικές στρατηγικές που στοχεύουν το μικροβιακό περιβάλλον των πετρών στα νεφρά». Τα ευρήματα δείχνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις όπου οι πέτρες στα νεφρά επανεμφανίζονται, μπορεί να υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη στα νεφρά, στον ουρητήρα ή στην ουροδόχο κύστη που συμβάλλει στην υποτροπή. Αν αυτή η λοίμωξη αντιμετωπιστεί, τότε ενδεχομένως να υπάρξουν λιγότερες πέτρες στο μέλλον.
Χρησιμοποιώντας ηλεκτρονική και φθορίζουσα μικροσκοπία, οι ερευνητές βρήκαν δομικές και χημικές ενδείξεις βακτηρίων σε πέτρες οξαλικού ασβεστίου που ελήφθησαν από ανθρώπινους ασθενείς. Αυτό ίσχυε ακόμη και για συμμετέχοντες χωρίς υποκείμενες λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος. «Βρήκαμε έναν νέο μηχανισμό σχηματισμού λίθων που μπορεί να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί αυτές οι πέτρες είναι τόσο συχνές», λέει η Scotland.
«Αυτά τα αποτελέσματα μπορεί επίσης να βοηθήσουν να εξηγηθούν οι συνδέσεις μεταξύ των υποτροπιαζουσών λοιμώξεων του ουροποιητικού και της επανεμφάνισης πετρών στα νεφρά, και να προσφέρουν γνώσεις για πιθανές μελλοντικές θεραπείες αυτών των παθήσεων». Έως και 1 στους 11 ανθρώπους θα εμφανίσει πέτρες στα νεφρά κάποια στιγμή στη ζωή του, και περισσότερες από το 70% των περιπτώσεων αποδίδονται σε πέτρες οξαλικού ασβεστίου. Αν τα βακτήρια παίζουν σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό τους, τότε οι θεραπείες και οι οδηγίες για τις πέτρες στα νεφρά ίσως χρειαστεί να επικαιροποιηθούν.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο PNAS.